Tóm lược bài gốc
Bài đọc khoảng hai phút, là một chuỗi khổ thơ limerick tri ân Tiến sĩ Thomas Gordon. Trang web này không đăng lại lời thơ. Nội dung xoay quanh các ý: Gordon nhận ra giá trị mình có thể trao vào năm 1955, đặt tên chương trình là L.E.T.® để huấn luyện lãnh đạo không làm tổn thương người khác, dạy cách nghe để xoa dịu nghi ngờ và sợ hãi, dạy I-Message để nói nhu cầu mà không giận dữ hay đổ lỗi, giới thiệu Method III để không ai thua, và nhắc rằng công trình của ông đã lan ra nhiều nước.
Bài gốc nói gì
Một bài thơ, một đời làm nghề
Bài của Linda Adams là một chuỗi khổ thơ limerick, kiểu thơ vui năm dòng của tiếng Anh, viết để tri ân Tiến sĩ Thomas Gordon. Mình không chép lời thơ ở đây. Mình muốn kể lại hành trình mà bài thơ gói trong vài phút đọc, theo đúng những gì Gordon tự viết trong sách L.E.T.®, nhất là ở Lời bạt cuối sách.
Hiểu được người đặt ra một phương pháp đã đi qua những gì thì Bạn sẽ hiểu vì sao phương pháp ấy có hình dạng như bây giờ.
Bắt đầu từ những người sếp tồi
Gordon kể rằng từ trước khi vào cấp ba, ông đã thấy những người lớn dẫn dắt mình, từ thầy cô, hiệu trưởng tới huấn luyện viên, có người tốt và có người tồi. Ông chưa gọi được tên sự khác biệt, nhưng đoán nó nằm ở cách họ dùng quyền: phạt hay dọa phạt bao nhiêu, ra lệnh và kiểm soát ông tới mức nào.
Điều ông nhớ rõ là chính mình cư xử khác hẳn với hai kiểu người ấy. Với người tốt, ông làm chăm hơn, vui hơn và dễ trò chuyện. Với người tồi, ông dành thời gian tìm cách trả đũa, chống lại chỉ đạo, nói dối và che lỗi, và ông không ưa con người mình trong những quan hệ đó.
Rồi tới Thế chiến II, ông chỉ huy một nhóm từ mười sĩ quan trở lên trong Quân đoàn Không quân Lục quân Mỹ. Ông muốn làm người lãnh đạo tốt, nhưng thúc ép quá thì gặp chống đối, phạt thì ông không muốn, thưởng thì không ăn thua. Vài người từng là bạn cũng thôi thân thiện, có nhóm còn liên kết lại để chống chính sách của ông. Mình thấy đoạn này đáng đọc với người mới lên quản lý, vì nó cho thấy người đặt ra L.E.T.® cũng từng vấp đúng những chỗ Bạn đang vấp.
Cuốn sách đi trước thời của nó
Mùa hè năm 1949, Gordon tham gia một dự án tại Phòng Thí nghiệm Đào tạo Quốc gia về Phát triển Nhóm (National Training Laboratory for Group Development). Từ đó ông thành người huấn luyện lãnh đạo, đọc mọi thứ tìm được về nhóm, và năm 1955 ra cuốn sách đầu tiên: Group Centered Leadership, do Houghton Mifflin xuất bản ở Boston.
Ông thừa nhận đồng nghiệp trong ngành không đánh giá cao cuốn sách, và ông tin rằng hầu hết họ còn chẳng đọc nó. Ông cho rằng nó quá cấp tiến so với thời đó, vì dám nói những điều đi ngược quan niệm chung:
- Người lãnh đạo không nên dùng quyền lực.
- Thành viên nên được tham gia vào mọi quyết định quan trọng và cùng đặt mục tiêu cho nhóm.
- Nhóm tồn tại để đáp ứng nhu cầu của tất cả thành viên, và người lãnh đạo có thể tin vào trí tuệ tập thể.
- Người lãnh đạo nên thu hẹp chênh lệch địa vị giữa mình với thành viên.
- Thưởng và phạt không phải là động lực hiệu quả.
Gordon viết rằng ngày nay những ý ấy đã thành tư duy chủ đạo về lãnh đạo tổ chức, và nhiều ý đã được nghiên cứu xác nhận. Cuốn L.E.T.® hiện tại là bản ông viết lại, có thêm những hiểu biết mới của giới khoa học xã hội và 25 năm ông làm tư vấn cho nhiều loại tổ chức.
Ba công cụ, một thái độ
Bài thơ nhắc ba thứ Gordon dạy, và sách giải thích nền của từng thứ. Active Listening (lắng nghe chủ động) là phần ông học từ Tiến sĩ Carl Rogers và từ những năm làm tâm lý học lâm sàng. I-Message (thông điệp "Tôi") giúp người lãnh đạo nói ra nhu cầu của mình mà không đổ lỗi. Method III, tức phương pháp không ai thua, là cách giải xung đột mà không bên nào dùng quyền để thắng bên kia.
Nhưng ba công cụ ấy cùng đứng trên một ý. Ngay ở Chương 1, Gordon viết một câu mà mình nghĩ người quản lý nào cũng nên chép vào sổ: "Cách thức ảnh hưởng đến mọi người mà không dùng quyền lực chính là chìa khóa để lãnh đạo hiệu quả."
Người đặt ra L.E.T.® không học nó từ sách, ông học nó từ chính những lần mình dẫn người khác mà thất bại.
Từ phòng họp về đến nhà
Ở Chương 1, Gordon ghi rằng qua hơn bốn thập kỷ, ông đã huấn luyện hàng nghìn nhà lãnh đạo qua L.E.T.®, hàng trăm nghìn giáo viên và hiệu trưởng qua T.E.T.® (Teacher Effectiveness Training®), và hơn một triệu phụ huynh qua P.E.T.® (Parent Effectiveness Training®). Ở Lời bạt, ông nói khóa L.E.T.® ba ngày được xây và chỉnh qua 40 năm kinh nghiệm của công ty, dạy qua một mạng lưới quốc tế gồm hàng trăm giảng viên được cấp chứng nhận. Bài thơ nhắc công trình ấy đã đi ra nhiều nước.
Cùng một bộ kỹ năng mà dùng được cho cha mẹ, thầy cô và người quản lý, vì Gordon tin các quan hệ ấy chung một gốc. Ông viết hẳn một bản tuyên ngôn cho các mối quan hệ, phát cho mỗi học viên hoàn thành khóa học. Có người đóng khung treo tường, có người đọc nó trong lễ cưới, và chính con gái ông, Judy, đã nhờ ông đọc nó trong lễ cưới của cô.
Chương cuối của sách không kết bằng kỹ thuật, mà bằng bốn câu hỏi: Bạn muốn trở thành người thế nào, muốn có những mối quan hệ thế nào, muốn một tổ chức thế nào, và muốn một xã hội thế nào. Với Gordon, chọn cách lãnh đạo cũng là chọn con người mình sẽ trở thành.
Câu hỏi suy ngẫm
- Người sếp tốt nhất Bạn từng gặp đã dùng quyền ít hay nhiều?
- Với người sếp tồi nhất, Bạn đã cư xử ra sao, và Bạn có ưa con người mình lúc đó không?
- Nhân viên của Bạn hôm nay đang cư xử với Bạn theo kiểu nào trong hai kiểu ấy?
Gordon tự nhận rằng rất khó đạt hiệu quả cao với các kỹ năng trong sách nếu không học trực tiếp trên lớp. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam là nơi mình gợi ý để bắt đầu.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



