Tóm lược bài gốc
Bài là một bộ trắc nghiệm 20 câu cho người đã học L.E.T.®, ai cũng thử được. Có đáp án ở cuối bài. Trang web này không đăng lại câu hỏi và đáp án, chỉ giới thiệu bài và dẫn về bản gốc.
Bài gốc nói gì
Các chủ đề được kiểm tra
- Behavior Window và Acceptance Line.
- Confrontive I-Message và các loại I-Message khác.
- Tiêu chí của một cuộc đối diện hiệu quả.
- Active Listening và kỹ năng nghe cơ bản.
- Giải quyết xung đột sáu bước (Method III).
- Cách đáp khi bạn ở vùng No Problem, và tên gọi các loại xung đột.
Kiểm tra không phải để chấm điểm
Bài của Michelle Adams là một bộ hai mươi câu hỏi, mình không chép lại câu nào, Bạn bấm link nguồn để làm thử. Ở đây mình đi qua những khái niệm mà bộ câu hỏi chạm tới, vì đó cũng là những chỗ người học hay nhớ lơ mơ sau vài tuần rời lớp. Nhớ lơ mơ còn nguy hiểm hơn không biết, vì người tưởng mình đã biết sẽ dùng kỹ năng vào sai lúc, rồi kết luận rằng kỹ năng không hiệu quả.
Cửa sổ và đường chấp nhận
Mọi thứ trong L.E.T.® bắt đầu từ Behavior Window (cửa sổ hành vi). Ở Chương 2, Tiến sĩ Thomas Gordon bảo người đọc hình dung mình cầm một khung cửa sổ và nhìn hành vi của từng nhân viên qua đó. Phần trên là hành vi Bạn chấp nhận được, phần dưới là hành vi đang gây vấn đề cho Bạn. Ranh giới giữa hai phần là Acceptance Line (đường chấp nhận).
Chỗ hay quên là đường này không đứng yên. Gordon kể ba thứ làm nó dịch lên xuống: tâm trạng của chính Bạn hôm đó, bối cảnh nơi hành vi diễn ra, và con người cụ thể trước mặt. Một tràng cười to ở tiệc cuối năm là bình thường, trong cuộc họp giao ban thì không. Do đó người quản lý không cần gồng mình tỏ ra nhất quán, vì cảm xúc thật vốn thay đổi theo ngày, theo việc và theo người.
Chia kỹ hơn, cửa sổ có bốn vùng: nhân viên có vấn đề, vùng không vấn đề (No Problem Area), Bạn có vấn đề, và cả hai cùng có vấn đề, tức là xung đột. Đây là nền của Problem Ownership (quyền sở hữu vấn đề). Nhân viên có vấn đề thì Bạn nghe bằng Active Listening (lắng nghe chủ động), Bạn có vấn đề thì Bạn nói, còn cả hai cùng có thì Bạn mời người kia cùng giải.
Bộ câu hỏi có hỏi nên đáp thế nào khi đang ở vùng không vấn đề, và đây là chỗ người mới học hay quá tay. Gordon nói rõ ở Chương 4 rằng trong vùng này, việc Bạn hướng dẫn, khuyên, hỏi hay đùa hiếm khi làm hại quan hệ. Những thứ ông gọi là Roadblocks to Communication (rào cản giao tiếp) chỉ chặn đường khi người kia đang có vấn đề và cần được nghe. Việc chính của người lãnh đạo là nới rộng vùng giữa này, vì đó là lúc công việc hiệu quả diễn ra.
Ví dụ minh họa: chị Hà, trưởng nhóm chăm sóc khách hàng, vừa học xong lớp. Tuấn hỏi chị file báo cáo tháng để ở thư mục nào, chị đáp "Em đang lo không tìm thấy file à". Tuấn nhìn chị như nhìn người lạ, vì câu hỏi ấy chỉ cần một đường dẫn. Gordon gọi kiểu cần này là legitimate dependency (phụ thuộc chính đáng): người ta cần thứ Bạn đang có, và Bạn cứ đưa.
Ba dạng thông điệp "Tôi"
Nói tới I-Message (thông điệp "Tôi"), người học thường chỉ nhớ dạng đương đầu (Confrontive I-Message), dùng khi hành vi của người kia đã rơi xuống dưới đường chấp nhận. Gordon chia nó làm ba phần: mô tả hành vi mà không kèm lời trách, cảm xúc thật của Bạn, và tác động cụ thể lên Bạn. Thiếu phần tác động thì người nghe không thấy Bạn có lý do chính đáng để mong họ đổi.
Ở Chương 8, Gordon thêm hai dạng để chặn xung đột từ trước. Dạng phòng ngừa (Preventive I-Message) nói trước nhu cầu sắp tới, ví dụ hôm nay Bạn cần yên tĩnh trọn buổi để viết bài phát biểu. Dạng bày tỏ (Declarative I-Message) cho người khác biết Bạn coi trọng điều gì, ví dụ Bạn thích nói chuyện trực tiếp hơn là nhắn qua email.
Tiêu chí của một cuộc đương đầu hiệu quả nằm ngay ở câu mở Chương 6: làm sao để người kia đổi hành vi mà không mất mặt và không bất bình. Khi thông điệp chạm vào và người kia phòng thủ, Bạn dùng Shifting Gears (chuyển số), tạm gác điều mình muốn nói để nghe họ, rồi mới quay lại.
Sáu bước không ai thua
Method III, tức phương pháp không ai thua, đi qua sáu bước: xác định vấn đề, đưa ra giải pháp, đánh giá giải pháp, ra quyết định, thực hiện, và theo dõi để đánh giá lại. Gordon đặt nó cạnh Method I, khi người lãnh đạo thắng, và Method II, khi người lãnh đạo chịu thua. Bước dễ hỏng là bước một. Ở Chương 9, ông dặn đừng định nghĩa vấn đề thành cuộc giành nhau giữa hai giải pháp, mà phải gọi tên hai nhu cầu đang va nhau.
Vì sao nên tự kiểm sau lớp
Gordon ghi rằng nhờ luyện tập, hầu hết học viên L.E.T.® đạt mức thành thạo vừa phải với lắng nghe chủ động sau vài tuần. Ông cũng thừa nhận thông điệp "Tôi" ba phần lúc đầu nghe gượng và máy móc, giống như học một cú đánh golf mới. Một bài trắc nghiệm không làm Bạn giỏi lên, mà chỉ cho Bạn thấy khái niệm nào đã thành phản xạ và khái niệm nào còn nằm trong vở.
Kiến thức chưa được kiểm lại thì mới chỉ là cảm giác mình biết.
Câu hỏi suy ngẫm
- Tuần qua, Bạn có dùng lắng nghe chủ động vào lúc lẽ ra nên nói thẳng nhu cầu của mình không?
- Đường chấp nhận của Bạn thường dịch vì những gì, và Bạn có nhận ra lúc nó đang dịch không?
- Trong xung đột gần nhất, mọi người đã gọi tên nhu cầu hay chỉ giằng co giữa các giải pháp?
Làm bộ câu hỏi ở link nguồn, rồi khoanh lại những câu Bạn sai. Muốn biến chúng thành phản xạ, lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam có đủ thời gian thực hành với người kèm.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



