Giá trị dân chủI-Message

Bạn có làm đúng điều chúng tôi nói không?

Đọc bài

Tóm lược bài gốc

Bài cho rằng nhiều người sống trong nền dân chủ về chính trị nhưng chưa từng học thói quen dân chủ ở nhà, ở trường hay ở nơi làm việc, nên lặp lại cách đã bị đối xử là dùng quyền để buộc người khác tuân theo. Bài liệt kê dấu hiệu của hành vi phi dân chủ và dân chủ, kèm mười câu để tự kiểm tra.

Bài gốc · 01

Bài gốc nói gì

  1. Hành vi dân chủ cần các kỹ năng học được: tự nhận thức, tự chịu trách nhiệm, tự bộc lộ, lắng nghe đồng cảm, hợp tác, giải quyết vấn đề, hóa giải xung đột.
  2. Tám dấu hiệu phi dân chủ, ví dụ: dùng quyền để buộc phục tùng, phạt bằng lời hoặc đòn roi, đạt ý mình bằng cách làm thiệt người khác, trong xung đột thì thắng hoặc nhường, áp đặt giá trị của mình.
  3. Mười hai dấu hiệu dân chủ, ví dụ: thu hẹp khoảng cách quyền lực, nói rõ cảm xúc và nhu cầu bằng I-Message, nói "không" khi cần, lắng nghe không phán xét bằng Active Listening, tìm giải pháp cả hai chấp nhận được, tôn trọng giá trị khác với mình.
  4. Bài kết rằng Gordon bắt đầu đưa mô hình này ra 64 năm trước, và mỗi người học và dùng các kỹ năng này là thêm một phần cho nền dân chủ.
Góc nhìn · 02

Câu hỏi khó chịu ở tiêu đề

Bài của Linda Adams nhắc rằng nhiều người được dạy những giá trị tốt đẹp về tôn trọng và bình đẳng, nhưng chưa từng được tập thói quen đó ở nhà, ở trường hay ở chỗ làm. Do đó, khi có quyền, họ lặp lại đúng cách mình từng bị đối xử: dùng quyền để buộc người khác làm theo. Mình muốn kéo câu chuyện về cái bàn làm việc của Bạn, và cách Bạn ra quyết định với đội mỗi ngày.

Góc nhìn · 03

Quyền lực vận hành thế nào

Trong Chương 8 sách L.E.T.®, Tiến sĩ Thomas Gordon định nghĩa quyền lực rất gọn: khả năng thưởng hoặc phạt người khác. Ông chỉ ra hai điều kiện để quyền lực có tác dụng. Thứ nhất, người dưới phải phụ thuộc vào Bạn, tức là cần thứ Bạn nắm và khó tìm nó ở nơi khác. Thứ hai, họ phải sợ Bạn thật sự sẽ phạt nếu không làm theo.

Từ đó Gordon chỉ ra một nghịch lý: hiếm người quản lý nào muốn có một đội vừa phụ thuộc vừa sợ hãi, vậy mà đó lại chính là điều kiện để quyền lực chạy được. Ông cũng lưu ý rằng ở Mỹ, khoảng cách quyền lực giữa sếp và nhân viên đã hẹp lại vì công đoàn, vì người lao động dễ đổi việc, vì tốn kém khi đào tạo người mới. Ở Việt Nam, mình thấy yếu tố "dễ đổi việc" đang đến rất nhanh với lao động trẻ, nên cái nền để dùng quyền cũng mỏng dần.

Góc nhìn · 04

Cái giá không hiện trên báo cáo

Gordon dành nhiều trang cho cái giá của việc dùng quyền, và mình thấy đây là phần người quản lý Việt nên đọc kỹ nhất.

Đầu tiên là dòng thông tin đi lên bị tắc. Nhân viên ngại báo vấn đề vì biết sếp sẽ áp một lời giải một chiều, hoặc vì sợ bị trách. Thông tin vẫn đi lên thì bị lọc, chỉ còn những gì sếp muốn nghe. Người quản lý dùng quyền nhiều thường than "không ai nói gì cho tôi biết", và Gordon nói đó là hệ quả chứ không phải sự trùng hợp.

Thứ hai là những cách đối phó của người dưới quyền. Có người lấy lòng, thành người chỉ biết gật. Có người cạnh tranh với đồng nghiệp bằng cách đổ lỗi và nói xấu sau lưng. Có người làm đúng phần được giao, không hơn. Gordon kể một quản đốc biết rõ bộ phận đang bị lắp ngược, đã báo mà không ai nghe, nên cứ làm theo lệnh, chỉ lo không có mặt lúc người ta phát hiện ra. Có người chống đối ra mặt, và có nhóm ngầm đặt ra chuẩn "một ngày công tử tế" để tự bảo vệ, ai làm vượt chuẩn thì bị chế giễu. Cuối cùng là rút lui: im lặng trong họp, tránh mặt sếp, rồi nghỉ việc.

Thứ ba là cái giá với chính người quản lý: thời gian. Quyết định đưa xuống mà người ta không thật lòng chấp nhận thì Bạn phải giải thích, phải nhắc, phải giám sát, như một người cảnh sát. Gordon dẫn lời một chủ tịch công ty mà ông tư vấn: trước kia ông tự hào vì quyết nhanh, nhưng sau mới thấy mình mất gấp mười lần thời gian để vượt qua sự phản đối so với lúc ra quyết định.

Và điều trớ trêu nhất: càng dùng quyền, Bạn càng mất ảnh hưởng.

Người ta làm vì sợ hoặc vì cần, chứ không vì tin.

Góc nhìn · 05

Thẩm quyền không phải là quyền lực

Bài viết liệt kê dấu hiệu của cách cư xử tôn trọng, trong đó có thu hẹp khoảng cách quyền lực, nói rõ nhu cầu của mình bằng I-Message (thông điệp "Tôi"), nghe không phán xét, và tìm giải pháp cả hai bên chấp nhận được. Gordon gọi cách giải quyết đó là phương pháp không ai thua.

Mình muốn chặn trước một hiểu lầm: thôi dùng quyền không có nghĩa là thôi có thẩm quyền. Gordon phân biệt rõ: thẩm quyền đến từ chuyên môn, từ mô tả công việc, từ những thỏa thuận hai bên đã ký đều chính đáng. Chỉ thứ thẩm quyền dựa trên thưởng phạt mới gây ra cái giá ở trên. Bạn vẫn chịu trách nhiệm cuối, vẫn có những quyết định thuộc riêng vai của Bạn, và nhu cầu của Bạn cũng phải được đáp ứng.

Góc nhìn · 06

Một ví dụ minh họa

Chị Mai, quản lý một nhóm kinh doanh tám người, đổi cách chia khách theo khu vực, thông báo trong cuộc họp sáng thứ hai, không ai phản đối. Ba tuần sau doanh số hai khu giảm. Một nhân viên mới nói ra điều cả nhóm đã biết từ đầu: hai khu đó có khách quen gắn với người cũ. Không ai nói trong cuộc họp, vì cuộc họp của chị Mai chưa bao giờ là chỗ để nói "không".

Góc nhìn · 07

Câu hỏi suy ngẫm

  1. Tháng qua có quyết định nào Bạn đưa xuống mà sau đó mới biết nhân viên đã thấy trước vấn đề?
  2. Lần cuối có người nói "không" với Bạn trong cuộc họp là khi nào?
  3. Nếu Bạn nghỉ phép hai tuần, việc nào sẽ đứng lại vì không ai dám quyết?

Bài gốc có mười câu tự kiểm tra, Bạn đọc ở link bài gốc cuối trang. Muốn tập cách giải quyết để không ai thua, lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam là nơi mình gợi ý.

Kỹ năng này tập được

Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.

Đọc tiếp

Tất cả bài viết