Active ListeningBasic Listening

Cách lắng nghe như người chuyên nghiệp

Đọc bài

Tóm lược bài gốc

Rất ít người được dạy cách lắng nghe, dù đây là nền của giao tiếp ở cơ quan và ở nhà. Bài đi từ bốn kỹ năng Basic Listening đến bốn bước Active Listening, rồi nói về gốc gác của kỹ năng này.

Bài gốc · 01

Bài gốc nói gì

  1. Bốn kỹ năng cơ bản: Attending, Silence, Door Openers, Acknowledgment Responses. Chúng giúp người kia bắt đầu nói và thấy được chấp nhận, nhưng chưa cho thấy bạn đã hiểu.
  2. Bốn bước Active Listening: quay về phía người nói và dành toàn bộ sự chú ý, gác suy nghĩ của mình sang một bên, tập trung vào lời nói và cảm xúc của họ, rồi phản hồi lại điều bạn hiểu.
  3. Active Listening khó học vì ta quen nói, hỏi, phán xét, trấn an, tranh cãi (các Roadblocks), nhưng có phản hồi ngay: phản chiếu đúng thì người kia xác nhận, sai thì họ chỉnh.
  4. Gốc gác: ban đầu gọi là Reflective Listening, do Tiến sĩ Carl Rogers tạo ra. Tiến sĩ Thomas Gordon đưa kỹ năng này đến đông đảo người qua chương trình P.E.T.®
Góc nhìn · 02

Không ai dạy mình cách nghe

Thử nhớ lại những năm đi học. Bạn được dạy đọc, viết, thuyết trình, làm văn nghị luận. Có môn nào dạy Bạn cách nghe không?

Bài của Linda Adams mở đầu đúng ý đó. Ở Việt Nam, mình nghĩ chuyện này còn rõ hơn. Trong lớp, người nghe giỏi là người ngồi im chép bài. Ở nhà, "con nít nghe người lớn nói" nghĩa là im lặng và vâng lời. Mình lớn lên với một định nghĩa về lắng nghe gần như chỉ có một nghĩa: không nói. Đến khi làm quản lý, mình im lặng khi nhân viên nói, nghĩ đó là nghe, trong khi đầu óc đã chạy trước để soạn câu trả lời.

Góc nhìn · 03

Bốn bước, và vì sao biết bước chưa đủ

Bài viết tóm bốn bước của Active Listening (lắng nghe chủ động): quay về phía người nói và dành trọn sự chú ý, gác suy nghĩ của mình sang một bên, tập trung vào cả lời nói lẫn cảm xúc của họ, rồi nói lại điều mình hiểu. Trong sách L.E.T.®, Tiến sĩ Thomas Gordon viết rằng kỹ năng này không phức tạp, chỉ là diễn đạt lại bằng lời của mình điều mình cảm nhận được từ người kia, nhưng để thành thạo thì phải tập có chủ đích trong một thời gian. Theo ông, phần đông học viên L.E.T.® đạt mức thành thạo vừa phải sau vài tuần.

Lắng nghe giống bơi. Bạn có thể đọc mười cuốn sách về bơi sải mà nhảy xuống nước vẫn uống nước như thường, vì phản xạ cũ mạnh hơn kiến thức mới. Muốn thay một phản xạ, Bạn cần ba thứ: một mô hình rõ ràng, rất nhiều lần tập, và một người quan sát chỉ ra đúng lúc Bạn trượt về thói quen cũ.

Góc nhìn · 04

Gọi tên những phản xạ cũ

Gordon gọi tên mười hai phản xạ ấy là Roadblocks to Communication (rào cản giao tiếp). Mình xếp chúng thành bốn nhóm cho dễ nhận ra trong cuộc nói chuyện thật:

  • Ép: ra lệnh, cảnh báo, giảng đạo lý.
  • Giải hộ: khuyên, lý lẽ thuyết phục, hỏi dồn để tìm nguyên nhân.
  • Chấm điểm: phán xét, khen, gán nhãn, phân tích "em bị vậy là do...".
  • Làm dịu cho xong: trấn an, đánh trống lảng, đùa cho qua.

Gordon giải thích vì sao chúng chặn đường: mỗi câu như vậy đều ngầm nói "tôi muốn bạn nghĩ, cảm hoặc làm khác đi". Người nghe hiểu thông điệp đó là không chấp nhận, nên họ phòng thủ và thôi tự nhìn vào vấn đề. Các rào cản còn kéo trách nhiệm giải quyết từ người có vấn đề sang người nghe, và người quản lý lại ôm thêm việc.

Một chi tiết mình thấy công bằng: Gordon không bảo Bạn bỏ hẳn mười hai kiểu đáp này. Khi công việc trôi chảy và không ai có chuyện trong lòng, khuyên, hỏi hay đùa đều ít gây hại. Chúng chỉ thành rào cản đúng lúc người kia đang có vấn đề, tức là đúng lúc người kia cần được nghe.

Góc nhìn · 05

Một kỹ năng tự báo lỗi

Có một ý trong bài mà mình rất thích: lắng nghe chủ động khó học, nhưng nó có phản hồi ngay. Bạn hiểu đúng thì người kia xác nhận, hiểu sai thì họ chỉnh lại. Ít kỹ năng quản lý nào có đặc điểm này. Giao việc sai cách, hai tuần sau Bạn mới biết. Đánh giá nhân viên lệch, có khi cả năm sau họ nghỉ Bạn mới hiểu.

Thước đo lắng nghe không nằm trong đầu Bạn, chỉ người được nghe mới chấm được.

Trong sách có lời kể của một giám sát viên vài tháng sau khóa L.E.T.® Anh nhận ra suốt nhiều năm, mỗi khi nhân viên đến phàn nàn, anh lập tức nghĩ xem mình sẽ đáp gì, tức là không hề nghe. Khi bỏ được thói quen đó, anh phát hiện mình từng giải sai vấn đề nhiều lần, vì giải trước khi hiểu.

Góc nhìn · 06

Gốc gác: từ phòng trị liệu đến phòng họp

Kỹ năng này bắt nguồn từ công trình của Tiến sĩ Carl Rogers và các sinh viên tâm lý của ông tại Đại học Ohio State, khi ấy được gọi là reflection of feelings (phản ánh cảm xúc). Cái tên Active Listening do Richard Farson gợi ý cho Gordon. Tiến sĩ Thomas Gordon đưa nó đến đông đảo người qua chương trình P.E.T.® dành cho cha mẹ, rồi vào công sở qua L.E.T.®

Gốc gác ấy nhắc người quản lý một điều: lắng nghe không phải mẹo để nhân viên làm điều Bạn muốn. Nó dựa trên niềm tin rằng người ta tự giải quyết được vấn đề của mình nếu được hiểu và được chấp nhận. Học nó như một chiêu thì người kia nhận ra ngay, và Gordon nói rõ: kỹ năng không bao giờ che được thái độ thật của người nghe.

Góc nhìn · 07

Câu hỏi suy ngẫm

  1. Trong cuộc họp gần nhất, Bạn soạn sẵn câu trả lời bao nhiêu lần khi người khác còn đang nói?
  2. Trong bốn nhóm rào cản, nhóm nào là phản xạ đầu tiên của Bạn?
  3. Lần cuối nhân viên nói "đúng rồi, ý em là vậy" là khi nào?

Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam có thời gian thực hành trên lớp và thời gian thử kỹ năng ở chỗ làm giữa các buổi, đúng cho đoạn đường từ "biết về lắng nghe" đến "nghe được".

Kỹ năng này tập được

Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.

Đọc tiếp

Tất cả bài viết