Tóm lược bài gốc
Lãnh đạo không chỉ gặp "đứa trẻ bên trong" của từng thành viên, mà còn mang theo đứa trẻ của chính mình. Từ nhỏ, ai cũng học cách ứng xử với người lớn có quyền. Những cách đó thành phản xạ và quay lại mỗi khi ta ở trong quan hệ với người có quyền trên mình. Bài là nội dung chỉnh lại từ Chương 2 sách L.E.T.® của Tiến sĩ Thomas Gordon.
Bài gốc nói gì
- Ai có ảnh hưởng hoặc có người đi theo đều có thể là lãnh đạo, nhưng bài tập trung vào người được công nhận chính thức.
- Lãnh đạo phải xử lý hai việc: phản ứng "đứa trẻ" của đội và "hành lý tuổi thơ" của chính mình.
- Ba ví dụ: người từng bị phạt vì khóc có thể tránh bộc lộ cảm xúc, người từng bị anh chị chê có thể ngại đưa ý tưởng, người từng bị quát có thể dùng giận dữ để buộc người khác nghe lời.
- Đa số người, kể cả lãnh đạo, thiếu kỹ năng xây một môi trường lành mạnh và tin cậy. Vẫn có lựa chọn nếu lãnh đạo chịu học cách quan hệ mới.
Tuần đầu làm sếp
Chương 2 sách L.E.T.® của Tiến sĩ Thomas Gordon mô tả tuần đầu của một người mới lên quản lý chính xác đến mức mình đọc mà bật cười. Vài người bạn hôm trước còn rủ nhau đi ăn trưa, giờ tự nhiên tránh mặt. Có người dè dặt hẳn, nói chuyện cẩn trọng, ít thẳng thắn hơn. Có người nịnh lộ liễu, có người bắt bẻ quá mức, có người chống mọi đề xuất mới dù đề xuất ấy có lợi cho chính họ. Và Gordon nhắc thêm một câu thẳng: có người còn mong Bạn thất bại.
Ở Việt Nam, mình nghĩ có thêm một biểu hiện rất quen: chữ "dạ". Giao việc, "dạ". Nhắc hạn, "dạ". Góp ý cách làm, "dạ, em biết rồi ạ". Rồi việc vẫn trễ, cách làm vẫn y nguyên.
Bạn thừa hưởng, không phải gây ra
Gordon giải thích bằng khái niệm inner child of the past (đứa trẻ bên trong từ quá khứ). Ai cũng có một tuổi thơ sống dưới quyền của người lớn: cha mẹ, ông bà, thầy cô, huấn luyện viên. Mỗi đứa trẻ thử nhiều cách để đối phó với quyền lực ấy. Cách nào hiệu quả thì được lặp lại, thành thói quen, rồi đi cùng người đó đến tuổi trưởng thành.
Khi bước vào quan hệ với một người có quyền, những cơ chế đối phó cũ tự bật lên. Gordon liệt kê mười bốn cách, mình gom lại cho dễ nhớ:
- Chống: kháng cự, nổi loạn, oán giận, trả đũa, chế giễu, lập phe chống người có quyền.
- Giấu: nói dối, che cảm xúc, đổ lỗi, mách lẻo.
- Lấn: bắt nạt người ít quyền hơn, phải thắng, ghét thua, cầu toàn.
- Thuận: vâng lời, khúm núm, nịnh, ngại thử cái mới, chờ người có quyền bảo đảm trước.
- Né: rút lui, trốn tránh, mơ màng, đổ bệnh, khóc.
Người quản lý mới không tạo ra những phản ứng này, mà thừa hưởng chúng.
Chúng xuất hiện ngay cả khi Bạn chưa hề định dùng quyền, vì trong mắt nhân viên, Bạn đã là "người có thể kiểm soát mình". Văn hóa "trên kính dưới nhường" làm nhóm "thuận" và nhóm "giấu" nặng thêm, do đó chữ "dạ" suông là phản xạ được học từ rất lâu trước khi họ gặp Bạn.
Hiểu điều đó không làm việc trễ hạn hết trễ. Nhưng thay vì nghĩ "nó coi thường mình", Bạn có thể nghĩ "người này đã học được rằng nói thật với người có quyền là nguy hiểm", và hai suy nghĩ đó dẫn đến hai cách phản ứng rất khác.
Đứa trẻ của chính Bạn
Gordon không để người lãnh đạo đứng ngoài. Bạn cũng mang theo đồ cũ của mình. Lớn lên trong một nhà chỉ biết thưởng phạt, Bạn dễ chỉ biết một kiểu giải quyết mâu thuẫn: một bên thắng, một bên thua. Nếu tuổi thơ toàn những trận giành quyền với người lớn, Bạn dễ sợ xung đột. Những câu Bạn bật ra khi góp ý thường học từ chính người từng mắng Bạn. Còn nếu Bạn được dạy từ bé rằng cảm xúc là xấu, Bạn sẽ khó chịu khi nhân viên bộc lộ cảm xúc.
Gordon tự kể rằng ông từng cư xử tệ dưới tay những người lãnh đạo tồi, và khi chỉ huy một nhóm sĩ quan thời Thế chiến thứ hai, ông vấp đúng những phản ứng ấy từ cấp dưới.
Ví dụ minh họa: anh Dũng được đề bạt làm tổ trưởng sản xuất. Hồi nhỏ, bố anh hay nói "làm thì làm cho đến nơi", kèm những trận mắng khi anh làm hỏng. Giờ mỗi lần tổ viên sai, anh không mắng, nhưng lặng lẽ làm lại toàn bộ phần việc ấy. Tổ viên ngại, dần không dám nhận việc khó, còn anh Dũng về nhà lúc chín giờ tối và than không ai làm được việc.
Chức danh chưa phải là lãnh đạo
Luận điểm trung tâm của cuốn sách là ngồi ghế đứng đầu không tự biến Bạn thành người lãnh đạo, vì sự tôn trọng không đi kèm chức danh. Theo Gordon, người ta chỉ chấp nhận ảnh hưởng của Bạn khi thấy đi cùng Bạn thì nhu cầu của họ được đáp ứng. Mà người lãnh đạo cũng có nhu cầu riêng: được ghi nhận, được cấp trên đánh giá cao, được yên tâm. Sách gọi đây là thế kẹt của người lãnh đạo, phải lo cho cả hai phía cùng lúc.
Đừng vì thế mà bắt đầu đoán tuổi thơ nhân viên. Gordon coi việc "chẩn đoán" người khác để tác động họ là một kiểu kiểm soát tinh vi. Việc của Bạn gọn hơn: nhận ra phản xạ của chính mình.
Câu hỏi suy ngẫm
- Lần gần nhất Bạn phản ứng mạnh hơn mức cần, câu nói nào đã kích hoạt Bạn?
- Trong năm nhóm cơ chế ở trên, Bạn hay dùng nhóm nào khi đứng trước sếp của mình?
- Ai trong đội hay "dạ" nhất, và Bạn đã bao giờ cho họ một lúc an toàn để nói "không" chưa?
Nhìn ra là bước đầu, thay bằng cách quan hệ mới thì cần kỹ năng. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam là nơi người quản lý tập điều đó cùng những người cùng cảnh.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



