Tóm lược bài gốc
Nhóm nào cũng cần lãnh đạo, và theo Tiến sĩ Gordon, thái độ và hành vi của lãnh đạo định hình cả hiệu suất nhóm lẫn mức hài lòng của thành viên. Bài dẫn câu của Benjamin Franklin ("An ounce of prevention is worth a pound of cure") để nói rằng nên trang bị kỹ năng quan hệ và giao tiếp cho người ta trước khi họ làm lãnh đạo.
Bài gốc nói gì
- Hầu hết mọi người một lúc nào đó đều làm lãnh đạo, như cha mẹ, giáo viên, chủ tịch ủy ban, trưởng nhóm hướng đạo.
- Nghiên cứu được dẫn cho thấy lãnh đạo hay thất bại vì được đưa vào vị trí đòi hỏi làm việc sát với người khác mà không được đào tạo, nên không xây được quan hệ tốt hay khơi được sự sáng tạo của thành viên.
- Đào tạo trước giúp tiết kiệm thời gian, tiền bạc và công sức.
Phòng bệnh và chữa bệnh
Tiêu đề bài của Michelle Adams ghép hai cái tên. Ben là Benjamin Franklin, người để lại câu một lạng phòng bệnh đáng giá một cân chữa bệnh. Tom là Tiến sĩ Thomas Gordon, người bài gốc dẫn lời ngay sau đó, cũng là người cả đời dạy lãnh đạo cách làm việc với con người. Bài nối hai ý lại: đừng đợi người ta làm lãnh đạo hỏng rồi mới dạy, mà hãy dạy trước khi họ bước vào vai.
Nghe hiển nhiên, nhưng ở nhiều doanh nghiệp Việt, thứ tự thường ngược lại. Ai bán giỏi thì lên trưởng nhóm kinh doanh, ai làm kỹ thuật vững thì lên tổ trưởng. Ngày đề bạt có hoa, có tiệc, còn khóa học quản lý, nếu có, thường đến sau khi đội đã có người xin nghỉ.
Giỏi việc chưa chắc giỏi người
Trong Chương 1 sách L.E.T.®, Gordon nhắc một điều hay bị bỏ qua: hầu hết mọi người, lúc này hay lúc khác, đều được đặt vào vai lãnh đạo một nhóm, như làm cha mẹ, làm giáo viên, chủ trì một ủy ban. Vậy mà rất ít người từng được đào tạo bài bản về hiệu quả lãnh đạo, nên dễ hiểu vì sao làm lãnh đạo thường mệt và nản đến vậy. Theo ông, khi vai lãnh đạo hóa thành trải nghiệm tồi tệ, nguyên nhân hầu như luôn nằm ở sự thiếu hiệu quả của chính người lãnh đạo.
Ông dẫn nghiên cứu cho thấy một lý do chính khiến lãnh đạo thất bại: họ được thăng chức vào vị trí đòi hỏi làm việc sát với người khác, mà không có kỹ năng xây quan hệ tốt và gắn đội lại với nhau. Thiếu kỹ năng đó, họ không khơi được sự sáng tạo của thành viên, và thất bại vì không biết cách xây một quan hệ đối tác bình đẳng. Gordon nói rõ, chỉ hiểu mô hình lãnh đạo hiệu quả thì chưa đủ, người lãnh đạo phải nắm được kỹ năng để làm ra nó.
Nói cách khác, giỏi chuyên môn là lý do Bạn được đề bạt, nhưng không phải thứ giữ Bạn đứng vững ở ghế mới. Hai thứ đó đo bằng hai cây thước khác nhau.
Kỹ năng thì phải tập
Gordon không giả vờ rằng đọc sách là xong. Ở Chương 6, ông viết rằng những I-Message (thông điệp "Tôi") đầu tiên Bạn nói sẽ nghe gượng gạo và máy móc, và chỉ tự nhiên dần khi luyện tập, giống như học một cú đánh golf mới hay học trượt tuyết. Ở Chương 5, ông cho rằng cách tốt để bắt đầu học Active Listening (lắng nghe chủ động) là một khóa đào tạo bài bản có người hướng dẫn, nhưng về lâu dài trách nhiệm học là của chính Bạn, và tiến bộ chỉ đến từ thực hành trong nhiều tình huống.
Đây là lý do phòng bệnh rẻ hơn chữa bệnh. Tập lúc chưa có chức danh, Bạn vấp trong vai một đồng nghiệp, nên cái giá của mỗi câu nói vụng còn nhỏ. Tập sau khi đã ngồi ghế, mỗi câu vụng là một lần nhân viên ghi nhớ về sếp mới.
Người ta đề bạt Bạn vì Bạn giỏi việc, nhưng chỉ đi cùng Bạn khi Bạn biết làm việc với người.
Một quản đốc, 160 lời nhận xét
Bằng chứng Gordon đưa ra ở Chương 1 là một nghiên cứu tại Đại học Chicago, theo dõi đúng một người: một giám đốc nhà máy được dạy các kỹ năng L.E.T.® Một năm sau khi ông đổi cách lãnh đạo, người ta phỏng vấn sâu nhóm 11 quản đốc của ông và ban quản lý cấp cao. Trong 160 lời nhận xét riêng về ông, chỉ có năm lời có thể hiểu là chỉ ra điểm chưa tốt. Đặc điểm được nhắc thường xuyên là lắng nghe, sẵn sàng bàn bạc, cởi mở với ý tưởng (27 lời), sau đó có tránh giám sát quá chặt, không lạm quyền (18 lời). Về kết quả, 21 lời nói tới sự hợp tác tốt hơn giữa các phòng ban, 11 lời nói tới sản lượng và lợi nhuận tăng.
Gordon tự nhận dữ liệu này mang tính chủ quan, dù do một tổ chức độc lập thu thập. Mình quý chi tiết đó, vì ông không bán nó như phép màu. Điều nghiên cứu cho thấy là kỹ năng của một người lãnh đạo đã tập thì người xung quanh nhận ra được, kể cả khi không ai khác trong công ty học cùng.
Một ví dụ minh họa
Chị Thảo là nhân viên kinh doanh có doanh số cao ở một công ty phân phối thiết bị tại Đà Nẵng, được đề bạt làm trưởng nhóm sáu người. Không ai dạy chị cách giao việc hay cách góp ý, nên chị làm như mình vẫn làm: tự gọi lại cho khách của đồng đội mỗi khi thấy họ chậm. Bốn tháng sau, hai người xin nghỉ, chị Thảo kiệt sức. Giá như trước ngày nhận ghế, chị có vài tuần tập nghe và tập nói thẳng mà không đổ lỗi, cái giá ấy có lẽ đã nhỏ hơn nhiều.
Câu hỏi suy ngẫm
- Trước khi nhận vai quản lý, Bạn đã được ai dạy cách góp ý hay cách lắng nghe chưa, hay Bạn học bằng cách vấp?
- Nếu đang tính đề bạt một người trong đội, Bạn đã chuẩn bị gì cho họ ngoài một quyết định và một bữa tiệc?
- Kỹ năng nào Bạn đang thiếu mà mỗi tuần trôi qua lại tốn thêm một chút quan hệ với đội?
Tập trước luôn rẻ hơn sửa sau. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam dành cho cả người đã ngồi ghế lẫn người sắp ngồi, để Bạn vấp ở lớp học thay vì vấp trước đội của mình.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



