Tóm lược bài gốc
Từ nhỏ, người ta được dạy rằng cảm xúc là xấu và nguy hiểm cho quan hệ, và đến công sở lại học thêm rằng cảm xúc không thuộc về công việc. Gordon lập luận quy tắc ngầm này hại sức khỏe tâm lý và làm giảm hiệu quả tổ chức.
Bài gốc nói gì
- Làm việc với người khác tự nhiên sinh ra nhiều cảm xúc: bực, giận, thất vọng, tổn thương, sợ, nản lòng. Có cảm xúc là lành mạnh, đè nén mới là vấn đề.
- Hậu quả của dồn nén: về sức khỏe thân thể (đau đầu, loét dạ dày, huyết áp cao và các bệnh do tâm lý khác) và về công việc (xao nhãng, kém hiệu quả).
- Kết: một nơi làm việc lành mạnh, an toàn và tôn trọng cần kỹ năng giao tiếp tốt hơn và mong muốn dùng chúng.
Lời dặn nghe từ thuở bé
Bài này ký tên Tiến sĩ Thomas Gordon, và ý của nó nằm trong phần "Cảm xúc là người bạn" ở Chương 5 sách L.E.T.® Ông bắt đầu từ những câu người lớn hay nói với trẻ con: đừng buồn chuyện đó, mai lại ổn thôi; chẳng có gì phải sợ; mạnh mẽ lên; không có gì hay để nói thì đừng nói. Lớn lên, đi làm, người ta học thêm một tầng nữa: cảm xúc đối lập với lý trí, và người chuyên nghiệp là người gác muộn phiền ngoài cửa rồi im lặng làm việc.
Ở Việt Nam, mình nghĩ lời dặn ấy còn dày hơn. Con trai không được khóc, "một điều nhịn chín điều lành", còn ở công ty thì chuyện nhà để ở nhà. Kết quả là nhiều người quản lý thấy cảm xúc của nhân viên như một sự cố cần dập càng nhanh càng tốt, và thấy cảm xúc của mình như một điểm yếu cần giấu.
Nuốt vào thì đi đâu
Gordon nói thẳng: làm việc với người khác thì có cảm xúc là chuyện bình thường và lành mạnh, đủ cả bực, giận, thất vọng, tổn thương, sợ, nản. Thứ gây hại là đè nén chúng liên tục. Ông kể ra loét dạ dày, đau đầu, ợ nóng, cao huyết áp, viêm đại tràng co thắt và các bệnh tâm thể khác. Ông nhắc một giáo viên chịu nổi ngôi trường ngột ngạt nhờ ba ly rượu trước bữa tối, và một giám đốc kinh doanh có cách sống sót là giữ ý kiến cho riêng mình.
Ở Chương 6, Gordon nhìn từ phía người quản lý. Người lãnh đạo không dám nói với ai rằng hành vi của họ đang gây khó cho mình thì vấn đề hiếm khi được giải quyết, họ chịu đựng trong im lặng và tích dần oán giận với người kia. Sang Chương 8, ông viết rằng né xung đột không làm nó biến mất, vì oán giận sẽ dồn lại, hoặc cảm xúc sẽ bị trút sang chỗ khác. Lần Bạn quát cả đội vì một lỗi nhỏ thường không phải do lỗi nhỏ đó, mà do ba tuần nhịn trước nó.
Cảm xúc là tín hiệu báo
Ngược với niềm tin rằng cảm xúc không có chỗ ở công ty, Gordon cho rằng việc nói ra cảm xúc giúp nhóm làm việc tốt hơn. Ông so nó với cơn đau của cơ thể: đau là tín hiệu có chỗ không ổn bên trong, và cảm xúc của nhân viên là tín hiệu tương tự cho người lãnh đạo. Do đó ông khuyên coi cảm xúc là người bạn, đón nó như một manh mối dẫn tới vấn đề thật, thay vì làm ngơ hoặc chặn người nói.
Ông thêm một quan sát làm mình nhẹ người: cảm xúc tiêu cực thường chỉ là nhất thời. Người ta hay chọn những lời thật mạnh, kiểu "tôi ghét việc này", để nói "hãy chú ý đến tôi". Khi người nghe đón cảm xúc đó bằng Active Listening (lắng nghe chủ động), tức là phản hồi lại đúng điều người kia đang cảm thấy, cơn mạnh thường dịu xuống khá nhanh. Gordon kể một giám đốc quan hệ lao động ở Mỹ đã giữ lại được một chủ tịch công đoàn đang đùng đùng bỏ đi, chỉ bằng một câu cho thấy ông hiểu người kia đang rất bực.
Gordon cũng đặt một giới hạn: lúc Bạn đang rối việc thì đừng giả vờ lắng nghe. Hãy nói thật là bây giờ chưa nghe được và hẹn lúc khác, vì nghe mà không thật lòng chấp nhận thì người kia sẽ nhận ra.
Cảm xúc của nhân viên không phải sự cố cần dập, mà là cái chuông báo có chỗ cần sửa.
Người quản lý cũng là người
Trong Chương 2, khi giải thích Behavior Window (cửa sổ hành vi), Gordon chỉ ra rằng mức chấp nhận của Bạn với cùng một hành vi thay đổi theo tâm trạng, theo hoàn cảnh và theo từng người. Ngày khỏe, Bạn dễ tính, ngày mệt thì cái gì cũng chướng. Ông nhận xét nhiều người khi lên làm lãnh đạo thấy mình phải đè nén hoặc che giấu bản chất con người để tỏ ra nhất quán, một gánh nặng mà ông cho là không cần mang.
Lối ra ông đưa là I-Message (thông điệp "Tôi") gồm ba phần: mô tả hành vi không đổ lỗi, cảm xúc thật, và tác động cụ thể lên Bạn. Gordon coi đây là cách cởi mở, trung thực và trực tiếp với người làm cùng. Nói "báo cáo đến muộn hai ngày, mình lo vì phải xin lùi lịch với khách" là để cảm xúc làm đúng việc của nó, thay vì nuốt vào rồi trả bằng một cơn giận vô cớ tuần sau.
Một ví dụ minh họa
Anh Khoa, trưởng ca một kho hàng, nghe Linh, nhân viên nhập liệu, buông một câu giữa buổi: "Em chán cái kho này lắm rồi." Phản xạ cũ của anh là "Thôi, ai chẳng mệt, cố lên em." Lần này anh nói: "Nghe như đợt hàng này làm em mệt lắm." Linh kể ra chuyện thật: ba tuần liền ca tối thiếu người, cô bị gọi ở lại mà không ai báo trước. Chuyện đó sửa được bằng một bảng phân ca, còn câu "cố lên" thì không sửa được gì.
Câu hỏi suy ngẫm
- Lần gần nhất Bạn nổi nóng ở chỗ làm, cái bực đó đã nằm im bao lâu trước khi bật ra?
- Khi một nhân viên khóc hay cáu trước mặt Bạn, câu đầu tiên Bạn hay nói là gì, và nó mở hay đóng câu chuyện?
- Cảm xúc nào của chính Bạn đang được giấu đi vì sợ trông không chuyên nghiệp?
Đón cảm xúc mà không bị cuốn vào là một kỹ năng phải tập, không phải tính cách bẩm sinh. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam là nơi Bạn tập nghe và nói theo cách đó, cùng những người quản lý đang gặp đúng chuyện của Bạn.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



