Problem OwnershipI-Message

Làm sao tránh bẫy người giải cứu

Đọc bài

Tóm lược bài gốc

Muốn làm nhẹ nỗi đau của người mình quan tâm là điều tự nhiên, nhưng giúp quá tay dễ thành giải cứu. Giải cứu nghĩa là nhận vấn đề của người khác về mình, và điều đó có thể truyền đi thông điệp rằng họ kém năng lực. Đây là câu chuyện về Problem Ownership.

Bài gốc · 01

Bài gốc nói gì

  1. Giải cứu giống như kéo người đang đuối nước lên bờ, tình huống thật sự cần rất hiếm. Hỗ trợ phổ biến hơn và nghĩa là làm điều gì đó cùng người ta.
  2. Chuỗi hậu quả: nhận vấn đề của người khác, bị họ coi là thấy họ kém năng lực, họ bực, khó làm việc cùng, và người giải cứu thắc mắc vì sao họ khó chịu.
  3. Ví dụ: đồng nghiệp hút thuốc lá điện tử xa tòa nhà thì đó là việc của cô ấy. Nếu hút gần cửa ra vào khiến bạn phải hít hơi thì vấn đề thành của bạn.
  4. Quy tắc: ai sở hữu vấn đề thì phải hành động để giải quyết. Bước kế tiếp là dùng I-Message.
Góc nhìn · 02

Lòng tốt đặt nhầm chỗ

Người quản lý rơi vào bẫy giải cứu hiếm khi là người xấu. Họ thường là người tốt bụng nhất phòng, thấy nhân viên khổ là không chịu được, và hay nói "Thôi để anh lo." Bài của Michelle Adams gọi đúng tên cái bẫy: giải cứu là nhận vấn đề của người khác về mình, và nó ngầm gửi đi một thông điệp không ai muốn nhận, rằng người kia không đủ sức tự lo.

Chuỗi hậu quả trong bài nghe rất quen: Bạn ôm việc của họ, họ thấy bị coi thường, họ bực, còn Bạn không hiểu vì sao mình tốt vậy mà người ta lại khó chịu.

Góc nhìn · 03

Trước hết, vấn đề của ai

Trong sách L.E.T.®, Tiến sĩ Thomas Gordon gỡ bẫy này bằng một câu hỏi, nền của Problem Ownership (quyền sở hữu vấn đề): nhu cầu của ai đang không được đáp ứng? Ông dùng Behavior Window (cửa sổ hành vi) để xếp hành vi vào các vùng. Hành vi cho thấy người kia đang khó chịu, lo lắng, bế tắc thì vấn đề là của họ. Hành vi ấy cản việc của Bạn thì vấn đề là của Bạn.

Ví dụ trong bài gốc rất gọn. Đồng nghiệp hút thuốc lá điện tử ở xa tòa nhà là chuyện của cô ấy, dù Bạn có lo cho phổi cô ấy đến đâu. Cô ấy đứng hút ngay cửa ra vào và Bạn phải hít khói mỗi lần đi qua thì vấn đề đã thành của Bạn.

Hai vùng ấy đòi hai vai khác nhau, và Gordon kẻ hẳn một bảng so sánh. Khi người khác có vấn đề, Bạn là người nghe, giúp họ tự tìm lời giải, và có thể chấp nhận lời giải ấy dù nó không làm Bạn hài lòng. Khi Bạn có vấn đề, Bạn là người lên tiếng, và lời giải phải làm Bạn hài lòng. Người giải cứu trộn hai vai này với nhau.

Góc nhìn · 04

Giải cứu trông như thế nào

Lúc thật sự cần kéo người đuối nước lên bờ rất hiếm. Giải cứu thường là những hành động nhỏ, nghe rất có trách nhiệm:

  • Nhân viên vừa than một câu là Bạn đưa ngay cách làm. Gordon chỉ ra rằng các rào cản giao tiếp, ở những mức khác nhau, đều tước trách nhiệm khỏi người có vấn đề rồi trao nó vào tay người lãnh đạo.
  • Bạn đòi duyệt mọi thứ, hoặc tự làm lại phần việc của nhân viên cho "đúng". Gordon mô tả lối giám sát quá tay này ở nhiều người lãnh đạo mới, kèm hệ quả: nhân viên phụ thuộc, việc gì cũng chạy sang hỏi sếp, sáng kiến tắt dần, và cả nhóm thành màn trình diễn của một người.
  • Bạn nói hộ nhân viên với phòng ban khác, trong khi họ tự nói được.

Giải cứu lâu ngày thì chính Bạn bắt đầu có vấn đề. Gordon kể về Jerry, người liên tục sang phòng sếp xin ý kiến những việc anh tự xử lý được, và hành vi đó rơi vào vùng không chấp nhận được vì nó lấy mất thời gian của sếp. Bài gốc chỉ bước kế tiếp: ai sở hữu vấn đề thì người đó hành động, ở đây là Bạn, bằng I-Message (thông điệp "Tôi"), chứ không bằng cách gánh tiếp hay âm thầm bực.

Góc nhìn · 05

Một cấp trên biết nói không

Sách có đoạn một quản đốc đến gặp cấp trên, phàn nàn rằng người của mình đòi làm thêm giờ vì bộ phận bên cạnh được làm thêm thứ Bảy. Rồi anh chuyển sang chê quản đốc bên kia có nhân viên kém, cuối cùng hỏi thẳng cấp trên có thấy anh đúng không.

Người cấp trên không nhận cái gói ấy. Ông ghi nhận chuyện nhân viên đòi làm thêm là nghiêm trọng, nói có thể chuyển vấn đề đó tới quản đốc kia, nhưng không chuyển những lời chê, vì ông thật lòng không biết chúng đúng hay sai. Ông đề nghị ngồi lại với cả hai, và người quản đốc từ chối. Bề ngoài, cuộc nói chuyện không ra kết quả, nhưng vấn đề vẫn nằm ở đúng chủ của nó.

Góc nhìn · 06

Giúp là làm cùng

Bài gốc phân biệt giải cứu với giúp: giúp là làm điều gì đó cùng người ta. Gordon cũng có chỗ cho kiểu giúp này. Khi người kia cần thông tin, ngân sách hay một quyết định chỉ Bạn có, ông gọi đó là legitimate dependency (phụ thuộc chính đáng), và Bạn cứ việc đáp ứng.

Ví dụ minh họa: Thảo, nhân viên chăm sóc khách hàng, kể với trưởng nhóm là chị Hà rằng một khách quen liên tục gọi đến mắng vì giao hàng trễ, Thảo sợ đến mức không dám nhấc máy. Cách giải cứu là chị Hà tự gọi cho khách và dặn từ nay chuyển hết cho chị. Cách giúp là chị nghe Thảo kể hết, để Thảo tự nghĩ xem mình cần gì. Thảo muốn chị ngồi cạnh trong cuộc gọi tới, và muốn biết chính xác ngày hàng về. Ngày hàng về là thông tin chị Hà nắm, chị đưa luôn, còn cuộc gọi thì Thảo tự làm.

Người giải cứu được cảm ơn một lần, người biết giúp đúng cách được nhìn nhân viên của mình lớn lên.

Góc nhìn · 07

Câu hỏi suy ngẫm

  1. Trên bàn Bạn lúc này có việc nào thật ra là của người khác?
  2. Lần gần nhất Bạn nói "để anh lo", người kia có thật sự cần Bạn lo không?
  3. Có ai trong đội hay mang đến những việc họ tự quyết được, và Bạn đã nói thật với họ cảm giác của mình chưa?

Hiểu vấn đề thuộc về ai thì dễ, giữ được ranh giới ấy khi nhân viên đang khổ ngay trước mặt mới khó. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam cho Bạn tập đúng khoảnh khắc đó, với tình huống thật của chính Bạn.

Kỹ năng này tập được

Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.

Đọc tiếp

Tất cả bài viết