I-MessageShifting Gears

Bạn có quá ngại để nói ra không?

Đọc bài

Tóm lược bài gốc

Nhiều người ngại đối diện vì từng có trải nghiệm xấu, thường là với You-Message. Bài cho rằng I-Message ít rủi ro hơn nhiều vì nói về người nói chứ không về người nghe, và nêu cách đối diện đúng lúc, đúng cách.

Bài gốc · 01

Bài gốc nói gì

  1. Stay Current: nên nói ngay khi việc xảy ra, tránh "gunny sacking" (gom cất bực bội rồi đổ một lần).
  2. Khi gặp phản ứng phòng thủ, người học L.E.T.® biết cách Shifting Gears.
  3. Hành vi là điều quan sát được, đo được, như một chiếc máy quay ghi lại. Đặc điểm như "thô lỗ", "vô ý" không phải hành vi.
  4. Ví dụ: "Khi bạn nói to, tôi không tập trung được" dễ khiến người ta đổi hơn "Bạn thô lỗ và vô ý".
  5. Kết: nếu muốn quan hệ làm việc hiệu quả, hãy đối diện theo cách ít rủi ro, tôn trọng và trung thực nhất.
Góc nhìn · 02

Ngại là có lý do

Bài của Michelle Adams mở đầu bằng một điều thật: nhiều người ngại đương đầu vì từng có trải nghiệm xấu. Trong Chương 6 sách L.E.T.®, Tiến sĩ Thomas Gordon cũng không coi nỗi ngại ấy là yếu đuối. Ai cũng e dè khi phải nói rằng hành vi của người khác đang gây vấn đề cho mình, vì sợ họ tổn thương, nổi giận hoặc không còn quý mình, và theo ông nỗi sợ đó có cơ sở: người bị góp ý thường cãi lại, chỉ trích ngược hoặc bỏ đi.

Gordon chỉ thêm một lý do mình thấy rất đúng: thứ ngôn ngữ ta dùng khi đương đầu được học từ chính những người lớn từng mắng ta hồi nhỏ. Trong lớp L.E.T.®, học viên được giao tình huống Ann liên tục ngắt lời mọi người trong họp, và được hỏi sẽ nói gì với cô ấy. Lớp nào cũng vậy, gần như mọi câu đều rơi vào mười hai rào cản: ra lệnh, dọa, giảng đạo lý, khen trước chê sau, gán nhãn "kẻ biết tuốt". Ta ngại nói, một phần vì cách nói duy nhất ta biết lại đúng là cách dễ làm hỏng chuyện.

Góc nhìn · 03

Cái giá của việc nhịn

Gordon cũng nói rõ cái giá của im lặng: vấn đề hiếm khi được giải quyết, còn người lãnh đạo chịu đựng hoặc tích dần oán giận. Ở Chương 8, ông kể tiếp: oán giận tích lại, rồi vài tháng sau một chuyện nhỏ làm nó bùng ra, dữ hơn hẳn mức của chuyện lúc đó. Cảm xúc còn bị dồn về nhà thành những trận cằn nhằn, và trong tổ chức thì thành bầu không khí càu nhàu, nói sau lưng.

Bài gốc gọi đúng tên thói quen ấy là gunny sacking, gom bực bội vào bao rồi đổ ra một lần. Lời khuyên đi cùng là Stay Current: nói ngay khi việc vừa xảy ra, lúc nó còn nhỏ, còn cụ thể và người kia còn nhớ.

Góc nhìn · 04

Nói về mình, tả đúng hành vi

Gordon gọi những câu đương đầu quen thuộc là You-Message (thông điệp "Bạn"), vì câu nào cũng xoáy vào người nghe. Ông nêu ba lý do chúng thường thất bại: người ta không thích bị bảo phải làm gì nên càng cố thủ; chúng đổ lỗi, trong khi người ta hiếm khi biết mình đang làm khổ ai, họ chỉ lo cho nhu cầu của chính họ; và chúng nói sai chỗ, vì người đang có vấn đề là Bạn mà câu nói chẳng nói gì về Bạn.

I-Message (thông điệp "Tôi") sửa cả ba. Một thông điệp đủ có ba phần: mô tả ngắn, không đổ lỗi, về hành vi; cảm xúc thật của Bạn; và tác động cụ thể lên công việc của Bạn. Gordon lưu ý rằng chỉ nói cảm xúc thôi thì chưa đủ, người nghe sẽ hoang mang và hỏi lại mình đã làm gì.

Phần khó là tả hành vi. Bài gốc dùng hình ảnh chiếc máy quay: thứ gì máy quay ghi được mới là hành vi. Nói to trong phòng làm việc là hành vi, còn "thô lỗ", "vô ý" là nhãn, và L.E.T.® gọi kiểu nhãn này là GLOP (gán nhãn chung cho con người). Nhãn khiến người ta bận cãi về nhân cách của mình, thay vì nghĩ cách đổi một việc cụ thể.

Một ý của Gordon làm mình nhẹ người: Bạn không cần hiểu vì sao người kia làm vậy rồi mới được nói. Trong mô hình đương đầu của ông, người lãnh đạo chỉ cần hiểu cảm xúc của chính mình và nói ra không chỉ trích. Nhiều người trì hoãn mãi chỉ vì chờ hiểu hết một con người, điều gần như không bao giờ có.

Góc nhìn · 05

Khi người kia phòng thủ

Một I-Message chuẩn vẫn có thể bị đáp bằng một câu cãi, và Gordon coi đó là chuyện bình thường. Lúc này người học L.E.T.® dùng Shifting Gears (chuyển số): tạm gác thông điệp của mình, chuyển sang lắng nghe chủ động phản ứng của người kia, rồi mới nói lại.

Sách kể chuyện một chủ tịch công ty được tuyển từ ngoài vào, gặp một phó chủ tịch cấp cao hay đến muộn, nhìn đồng hồ và thở dài trong họp. Ông nhịn đến khi không nhịn được nữa mới nói, và người kia cãi rằng mình không phải người duy nhất chịu trách nhiệm cho cuộc họp. Ông chuyển sang nghe, và từng lớp lộ ra: người phó mệt vì lúc nào cũng phải là người nghĩ ra ý tưởng, rồi cảm thấy công ty lẽ ra nên cân nhắc người nội bộ cho ghế chủ tịch. Sau đó người phó dự họp đều và tích cực hơn, về sau còn được thăng làm phó chủ tịch điều hành.

Ví dụ minh họa: chị Ngân, trưởng phòng hành chính, nói với anh Phong bên kế toán: "Bảng chấm công đến sau mười giờ sáng thứ hai thì em không kịp trình ký trước giao ban, em lo lương cả công ty bị chậm." Anh Phong đáp ngay: "Phòng anh cũng phải chờ các tổ gửi về chứ." Chị chuyển số: "Anh cũng đang bị kẹt vì các tổ gửi chậm." Anh gật, kể rằng hai tổ sản xuất toàn gửi vào phút chót, và hai người thống nhất dời hạn của các tổ lên chiều thứ sáu.

Câu khó nói nhất thường là câu nên nói sớm nhất, khi chuyện còn nhỏ và Bạn còn đủ bình tĩnh.

Góc nhìn · 06

Câu hỏi suy ngẫm

  1. Có chuyện nào Bạn đang nhịn quá hai tuần mà chưa nói?
  2. Trong lần góp ý gần nhất, Bạn tả hành vi hay dán nhãn con người?
  3. Khi người kia cãi lại, Bạn cãi tiếp hay chuyển sang nghe?

Biết khuôn ba phần thì dễ, nói được nó khi tim đang đập nhanh mới khó. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam cho Bạn tập đương đầu và chuyển số với người thật, trước khi phải làm điều đó ở chỗ làm.

Kỹ năng này tập được

Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.

Đọc tiếp

Tất cả bài viết