Tóm lược bài gốc
Khi được thăng chức, quan hệ của thành viên với bạn đổi khác. Đồng nghiệp hoặc bạn cũ giờ thấy bạn ở "trên", và có thể phản ứng bằng nghi ngờ, thiếu tin, thù địch, khúm núm hoặc kháng cự ngầm. Những phản ứng này bắt nguồn từ cách đối phó với người có quyền mà họ học từ thuở nhỏ. Lãnh đạo không tạo ra chúng, nhưng thừa hưởng chúng.
Bài gốc nói gì
Mười bốn cách đối phó đã học (nhóm lại để dễ đọc)
- Chống đối: kháng cự, nổi loạn, oán giận, thù địch, gây hấn, trả đũa, chế giễu, lập phe chống lại.
- Che giấu và đổ lỗi: nói dối, giấu cảm xúc, đổ lỗi, mách lẻo, gian lận.
- Lấn lướt hoặc cầu thắng: bắt nạt người ít quyền hơn, cần thắng, ghét thua, cầu toàn.
- Phục tùng: vâng lời, khúm núm, nịnh bợ, rập khuôn, sợ ý tưởng mới, phụ thuộc vào người có quyền.
- Tránh né: rút lui, trốn tránh, mơ mộng, thoái lui, đổ bệnh, khóc.
Kết. Chức danh không tự mang lại sự dẫn dắt. Luận điểm trung tâm của cuốn sách: làm "người đứng đầu" không đồng nghĩa với việc đã là lãnh đạo. Lãnh đạo phải học kỹ năng và phương pháp cụ thể để được nhóm chấp nhận và có ảnh hưởng tích cực.
Cám dỗ của người mới
Câu hỏi ở tiêu đề bài của Tiến sĩ Thomas Gordon nghe giản dị, nhưng nhiều người mới lên trả lời bằng cách xắn tay vào làm, nắm quyền điều hành, chứng tỏ mình xứng đáng. Ở Chương 3 sách L.E.T.®, Gordon gọi đó là cám dỗ của người mới: muốn cải cách nhanh, có giải pháp ngay, dọn sạch những gì người trước để lại. Ông chỉ ra người lãnh đạo hiếm khi làm được những việc đó nếu thiếu thiện chí và sự hợp tác của đội, mà cả hai thứ đều không có sẵn ngay.
Lý do là nhóm nào cũng có chuẩn ngầm riêng về một ngày công thế nào là đủ, và về chuyện bỏ công bao nhiêu thì xứng với đồng lương. Một người mới mang theo nhiều thay đổi dễ bị nhìn như đang phá thế cân bằng ấy, và nhóm sẽ phản ứng để tự bảo vệ, nhất là khi cách làm mới bị áp xuống một chiều.
Chương 2 còn nhắc thêm những người từng mong được chọn vào ghế của Bạn, giờ có thể ghen tị hoặc bất bình, vì trong mắt họ người xứng đáng lẽ ra là họ.
Đừng biến thành người canh gác
Gordon tả một kiểu người lãnh đạo mới rất nhiệt tình mà rất hại: người giám sát quá cảnh giác, tin rằng không sai sót nào xảy ra được vì mình nắm hết mọi việc. Ông kể bốn dạng: bắt báo cáo chi tiết từng hoạt động; bắt xin duyệt trước khi gửi hợp đồng, làm kế hoạch hay ra quyết định; lấy lại việc của nhân viên để bảo đảm nó được làm "đúng"; và bắt mọi liên hệ ra bên ngoài phải đi qua mình.
Hệ quả ông nêu kéo nhau thành chuỗi. Đội bực vì thấy bị dùng quyền tùy tiện, rồi kháng cự thụ động, kiểu báo cáo hoạt động cứ thế không bao giờ thấy nộp. Tệ hơn, họ thành phụ thuộc, việc gì cũng mang lên hỏi, sáng kiến tắt dần. Còn người lãnh đạo thì quá tải vì phải tự làm mọi thứ, và đến khi nhận ra mình đang đơn độc thì đã muộn.
Ba tháng đầu, việc của Bạn không phải là chứng tỏ mình giỏi hơn đội, mà là cho đội thấy làm cùng Bạn thì họ được gì.
Với bạn cũ, bớt khoảng cách địa vị
Gordon coi việc thu hẹp khác biệt địa vị giữa người lãnh đạo và thành viên là yếu tố then chốt để xây một đội làm việc tốt. Ông khuyên tránh những hành vi phô quyền như cư xử bề trên, kiêu ngạo, dùng quyền tùy tiện, vì người ít quyền có xu hướng giữ khoảng cách với người nhiều quyền. Ông đưa ra một nghịch lý: khi sếp còn ở thế cao, ý của sếp dễ được chấp nhận mà không ai soi, hoặc bị bác chỉ vì nó là của sếp, và cả hai đều làm đội kém đi. Chỉ khi Bạn được nhìn gần như một thành viên bình thường, ý của Bạn mới được cân theo đúng chất lượng của nó.
Với bạn cũ, điều này có nghĩa cụ thể là đừng đổi giọng chỉ vì đổi chức danh. Cách xưng hô, bữa trưa, câu đùa cũ không cần bỏ, chỉ cần rõ ràng ở những việc thuộc về vai mới.
Kẹt giữa, làm mắt xích
Ở Chương 2, Gordon gọi tên thế kẹt: người lãnh đạo trong tổ chức phải đáp ứng nhu cầu năng suất của tổ chức, đồng thời đáp ứng nhu cầu của đội, mà đội đôi khi lại cưỡng lại chính áp lực năng suất ấy. Ông thừa nhận người lãnh đạo cũng cần được cấp trên đánh giá cao, và nếu không đạt kỳ vọng thì có thể bị giáng chức hay mất việc.
Chương 3 cho một cách nhìn dễ thở hơn. Trong tổ chức, Bạn là một linking pin (mắt xích nối): trưởng nhóm của đội mình, đồng thời là thành viên trong đội của sếp. Một trong những việc Gordon nêu cho người làm mắt xích là đứng ra bênh vực người của mình thật mạnh mẽ ở đội cấp trên. Ông cũng nói rõ người lãnh đạo chịu trách nhiệm trước tổ chức về kết quả của nhóm, và việc cho đội cùng ra quyết định không làm trách nhiệm ấy nhẹ đi.
Một ví dụ minh họa
Huy được đề bạt làm trưởng nhóm thiết kế bảy người ở một công ty quảng cáo tại TP.HCM, trong đó có Nga, người cũng ứng cử vào ghế này. Tháng đầu, Huy không đổi quy trình nào, chỉ gặp riêng từng người hỏi họ đang vướng gì. Tháng thứ hai, anh mang ba vướng mắc cả nhóm cùng nêu lên họp với sếp và xin được hai. Tháng thứ ba, anh mời Nga dẫn phần chuẩn hóa thư viện mẫu, việc cô vốn giỏi hơn anh. Không phải ai cũng nguôi ngay, nhưng đội bắt đầu thấy cái ghế của Huy làm việc của họ nhẹ đi.
Câu hỏi suy ngẫm
- Trong tháng đầu, Bạn đã thay đổi điều gì mà chưa hỏi đội lấy một câu?
- Bạn đang duyệt những việc nào mà người trong đội tự quyết được?
- Lần gần nhất Bạn đứng ra nói giúp đội trước cấp trên là khi nào?
Được thăng chức là phần dễ, trở thành người lãnh đạo mà đội chấp nhận mới là phần phải học. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam là nơi người quản lý mới tập những kỹ năng đó trước khi thói quen cũ kịp đóng khuôn.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



