Tóm lược bài gốc
Phòng thủ là phản ứng đầu tiên rất tự nhiên khi ta thấy bị đe dọa, và nó tốn nhiều năng lượng. Bài nói về cách xử lý sự kháng cự ở người khác, cách chấp nhận kháng cự ở chính mình, các dấu hiệu nhận biết, và cách biến kháng cự thành thông tin hữu ích.
Bài gốc nói gì
- Khi người khác kháng cự với bạn, đáp lại bằng cách tương tự thường leo thang thành cãi nhau hoặc im lặng, vấn đề không được giải quyết và quan hệ bị tổn thương.
- Với chính mình, kháng cự là tín hiệu cho thấy có điều gì cần thay đổi. Ta hay bám vào cái quen thuộc vì nó có vẻ an toàn hơn.
- Giận dữ thường là cảm xúc thứ hai che cho thất vọng, sợ hãi hoặc tổn thương, như phần nổi của tảng băng.
- Kháng cự gián tiếp gồm quên thỏa thuận, giả vờ bối rối, trì hoãn, phá ngầm, né tránh, rút lui, im lặng trừng phạt. Dấu hiệu cơ thể gồm mặt đỏ, đổ mồ hôi, tránh nhìn mắt, bồn chồn.
- Cách dùng: ở người khác thì lắng nghe với chấp nhận và đồng cảm, ở chính mình thì nhận ra điều gì kích hoạt sự phòng thủ và lắng nghe tín hiệu đó.
Phòng thủ là phản xạ, không phải tính xấu
Bài của Linda Adams mở bằng một điều dễ quên khi đang bực: phòng thủ là phản ứng đầu tiên rất tự nhiên khi ta thấy mình bị đe dọa. Người đang phòng thủ không hẳn là cố ý chống Bạn, mà đang giữ lấy một thứ gì đó, và việc của Bạn là tìm ra thứ đó.
Sách L.E.T.® của Tiến sĩ Thomas Gordon giải thích nền của phản xạ này. Ở Chương 4, ông viết rằng người ta không giải quyết vấn đề tốt khi thấy mình bị đe dọa, bị phán xét, bị hạ thấp hay bị phân tích để buộc phải thay đổi. Môi trường như vậy sinh ra phòng thủ và kháng cự, vì người đó đang giữ lấy nhu cầu an toàn, tầng thứ hai trong tháp nhu cầu của Maslow.
Kháng cự được học từ rất sớm
Ở Chương 2, Gordon nói mỗi người lớn mang theo một "inner child of the past", tức đứa trẻ cũ bên trong. Hồi nhỏ, ai cũng phải đối phó với người có quyền, và cách nào hiệu quả thì thành thói quen. Trong mười bốn cơ chế ông liệt kê có chống đối, nói dối và giấu cảm xúc, kết bè, rút lui, và cả đổ bệnh.
Đặt cạnh danh sách kháng cự gián tiếp trong bài gốc, như quên thỏa thuận, giả vờ không hiểu, trì hoãn hay im lặng trừng phạt, Bạn sẽ thấy chúng cùng một gốc. Người ta không nghĩ ra những cách ấy trong cuộc họp sáng nay, họ đã dùng chúng từ rất lâu trước khi gặp Bạn.
Gordon cũng chỉ ra ở Chương 3 rằng nhóm nào cũng kháng cự thay đổi, nhất là thay đổi bị áp xuống một chiều. Ở Chương 5, ông thêm một lý do ít ai để ý: học cái mới nghĩa là phải bỏ cách làm quen thuộc, và vai người học dễ gợi lại cảm giác bị thầy cô dồn ép ngày đi học. Do đó những câu như "em vẫn làm thế này từ trước tới giờ" hay "cách cũ có gì sai đâu" thường là nỗi ngại, chứ chưa hẳn là sự chống đối.
Khi người kia cãi lại Bạn
Ngay cả một I-Message (thông điệp "Tôi") được nói khéo vẫn có thể bị cãi lại. Gordon viết ở Chương 6 rằng phản ứng thường gặp của người được đề nghị thay đổi là lo lắng, phòng thủ, tổn thương hoặc kháng cự.
Đáp trả bằng cùng một giọng, như bài gốc cảnh báo, sẽ đẩy hai bên vào cãi nhau hoặc im lặng. Gordon chỉ một lối khác, là Shifting Gears (chuyển số): tạm gác nhu cầu của mình, dùng Active Listening (lắng nghe chủ động) để nghe hết phần phòng thủ của người kia, rồi mới nói lại điều mình cần. Ở Chương 9, ông dặn thêm rằng người chưa được xả cảm xúc sẽ không sẵn sàng cùng Bạn tìm giải pháp.
Ví dụ minh họa: chị Thảo, trưởng phòng kế toán, chuyển cả phòng sang phần mềm mới. Anh Hùng, người làm sổ sách bằng bảng tính đã lâu năm, cứ "quên" nhập dữ liệu. Chị nói rõ việc anh chưa nhập làm chị không chốt được số cuối tháng, và anh cãi rằng phần mềm rối, mất thời gian. Chị chuyển sang nghe, và sau vài câu, điều thật lộ ra: anh sợ nhập sai trước mặt mấy bạn trẻ thành thạo máy hơn mình. Vấn đề không phải phần mềm, mà là thể diện của một người giỏi nghề.
Cảm xúc là tín hiệu
Bài gốc ví giận dữ như phần nổi của tảng băng, che bên dưới là thất vọng, sợ hãi hoặc tổn thương. Gordon nhìn cùng hướng khi viết ở Chương 5 rằng người lãnh đạo nên coi cảm xúc là "người bạn". Cảm xúc của thành viên giống như cơn đau của cơ thể, báo rằng có chỗ đang trục trặc.
Ông cũng cho rằng cảm xúc mạnh thường qua nhanh nếu được đón nhận. Ông dẫn lời một giám đốc quan hệ công nghiệp của một công ty hóa chất ở Mỹ, kể lần chủ tịch công đoàn xông vào văn phòng mình trong cơn giận, mặt đỏ bừng, rồi đứng dậy định bỏ đi. Lúc người kia sắp ra tới cửa, ông giám đốc hơi cao giọng nói rằng anh ấy thật sự rất khó chịu về chuyện này. Người kia khựng lại, quay vào ngồi nói thêm năm phút, lúc ra về đã bớt căng, dù vấn đề vẫn còn.
Kháng cự là lúc người kia đang nói thật bằng thứ ngôn ngữ họ quen dùng từ nhỏ.
Còn kháng cự của chính mình
Bài gốc nhắc rằng ta hay bám vào cái quen vì nó có vẻ an toàn hơn. Gordon có một nhận xét đáng soi lại mình ở Chương 12: người không nghe được người khác thường phòng thủ, vì họ không chịu đối diện với ý kiến khác mình. Lắng nghe thật có rủi ro, vì hiểu ai đó đến nơi thì chính Bạn có thể phải đổi cách nhìn. Lần tới thấy mình nóng mặt trước một góp ý, hãy hỏi điều gì đang bị đe dọa.
Câu hỏi suy ngẫm
- Trong nhóm Bạn, kháng cự đang hiện ra ở dạng nào: cãi thẳng, quên, trì hoãn hay im lặng?
- Thay đổi gần nhất Bạn đưa ra đã được bàn cùng nhóm, hay được thông báo xuống?
- Lần cuối Bạn phòng thủ trước một góp ý, điều gì trong Bạn đang bị đe dọa?
Nghe được phần phòng thủ của người khác mà không phòng thủ lại là kỹ năng cần tập có người kèm. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam có đủ thời gian cho việc đó.
Kỹ năng này tập được
Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.



