Active ListeningI-Message

"Nghe có vẻ bạn chán việc tôi cứ nói 'Nghe có vẻ…'"

Đọc bài

Tóm lược bài gốc

Người mới tập Active Listening hay gặp cái đảo mắt hoặc tiếng thở dài. Bài đưa ra hai nguyên nhân: dùng sai thời điểm, và dùng một cụm mở đầu quá nhiều.

Bài gốc · 01

Bài gốc nói gì

  1. Sai thời điểm: bạn dùng Active Listening khi hành vi của người kia nằm dưới Acceptance Line. Lúc đó người nghe thường đang bực hoặc sợ, và I-Message mới là phản hồi đúng. Người ta cảm nhận được sự không khớp này.
  2. Cụm mở đầu bị dùng quá nhiều: khi ai cũng bắt đầu bằng "Nghe như…", người kia nhận ra kỹ thuật và thấy mình bị "xử lý".
  3. Nếu bạn thật sự muốn hiểu và hành vi của họ nằm trên Acceptance Line, người ta thường bỏ qua dù bạn nghe hơi máy móc. Hãy nói thẳng là bạn đang tập nghe tốt hơn.
  4. Hai điều nhớ trước khi dùng: bạn không thể thật sự trở thành người kia, nên phản hồi nên mang tính thăm dò để họ xác nhận hoặc chỉnh lại.
  5. Bài gợi ý nhiều cách mở đầu khác nhau, cho lúc bạn theo kịp người nói và cho lúc bạn đang vất vả.
Góc nhìn · 02

Cái đảo mắt có lý do

Người mới tập Active Listening (lắng nghe chủ động) hay gặp đúng cảnh trong tiêu đề. Bạn nói "nghe có vẻ em đang...", người kia thở dài hoặc đảo mắt. Bài của Michelle Adams chỉ ra hai nguyên nhân: dùng sai lúc, và dùng một cụm mở đầu quá nhiều. Mình thấy nguyên nhân thứ nhất đáng bàn hơn, vì nó không nằm ở câu chữ mà nằm ở chỗ Bạn chưa xác định đúng ai đang có vấn đề.

Góc nhìn · 03

Nhầm phía của đường chấp nhận

Trong sách L.E.T.®, Tiến sĩ Thomas Gordon dùng Behavior Window (cửa sổ hành vi) để chia hành vi của người khác thành hai phía của Acceptance Line (đường chấp nhận). Phía trên là hành vi Bạn chấp nhận được. Khi nhân viên đang buồn, đang rối hay đang bực vì chuyện của họ, đó là vấn đề của họ, và lắng nghe chủ động là đúng chỗ. Phía dưới là hành vi đang gây vấn đề cho Bạn, và lúc đó vấn đề là của Bạn.

Ở Chương 6, Gordon đặt hai vai cạnh nhau. Khi người khác có vấn đề, Bạn là người nghe, người đỡ họ tự tìm lời giải, và Bạn có thể chấp nhận giải pháp của họ dù không hẳn hài lòng. Khi Bạn có vấn đề, Bạn là người nói và người tạo ảnh hưởng, Bạn phải hài lòng với giải pháp, và Bạn cần quyết đoán hơn. Công cụ cho vai thứ hai là I-Message (thông điệp "Tôi"): mô tả hành vi không kèm lời trách, nói cảm xúc thật, và nêu tác động cụ thể lên Bạn.

Dùng lắng nghe khi chính mình đang bực là đang giấu cảm xúc thật sau một lớp kỹ thuật. Gordon nói thẳng ở Chương 4: nếu Bạn không thật sự chấp nhận lúc người kia chia sẻ, kỹ năng lắng nghe sẽ không bao giờ che được cảm xúc thật của Bạn. Người ta cảm được chỗ không khớp giữa lời và giọng, và cái đảo mắt là phản ứng với chỗ không khớp ấy.

Ví dụ minh họa: Bình, phục vụ ở nhà hàng, đi trễ lần thứ ba trong tuần, chị Lan trưởng ca phải đứng thay chỗ anh lúc khách đông. Chị đang bực nhưng nhớ bài học, nên nói "Nghe có vẻ dạo này em có nhiều áp lực". Bình đảo mắt. Câu đúng lúc đó là một thông điệp "Tôi": khi em vào ca trễ, chị phải bỏ quầy để chạy bàn thay, khách chờ lâu và chị thấy rất căng.

Lắng nghe không phải là cách lịch sự để né nói thật.

Góc nhìn · 04

Chuyển số theo cả hai chiều

Nói thật xong không có nghĩa là thôi nghe. Gordon viết rằng phản ứng thường gặp với một thông điệp "Tôi" là lo lắng, phòng thủ, xin lỗi hoặc cãi lại. Lúc đó đến lượt người kia có vấn đề, và Bạn cần Shifting Gears (chuyển số): gác thông điệp của mình để nghe họ, rồi mới quay lại nhu cầu của mình.

Gordon dẫn lời kể của một chủ tịch công ty được tuyển từ ngoài vào, gặp một phó chủ tịch cấp cao hay đến trễ, nhìn đồng hồ và thở dài trong họp. Ông chủ tịch nói ra sự khó chịu của mình, bị cãi lại, rồi chuyển sang nghe. Càng nghe, chuyện thật càng lộ ra: người phó chủ tịch thấy công ty lẽ ra nên cân nhắc người trong nội bộ, và thấy mình không được chào đón vì hay nói thật. Sau cuộc nói chuyện, ông ấy dự họp đều và tích cực hơn, và về sau được thăng làm phó chủ tịch điều hành. Hai kỹ năng ở đây không loại trừ nhau, mà thay phiên nhau trong cùng một cuộc nói chuyện.

Góc nhìn · 05

Cụm mở đầu không phải là kỹ năng

Nguyên nhân thứ hai thì dễ sửa hơn. Lõi của lắng nghe chủ động, theo Chương 4, là phản hồi lại điều Bạn hiểu để người nói xác nhận hoặc sửa. Gordon cho ví dụ người nói có thể đáp lại rằng họ giận nhiều hơn là nản. Lời sửa ấy quý ngang lời xác nhận, vì nó cho Bạn biết mình đã hiểu lệch.

Tức là thứ cần có trong câu của Bạn là cảm xúc và ý của người kia, còn cụm mở đầu chỉ là cái vỏ. Các ví dụ của chính Gordon đổi vỏ liên tục, có câu mở bằng "Bạn thực sự đang bế tắc", có câu đi thẳng vào nỗi thất vọng của người nói về cuộc họp. Tiếng Việt còn có nhiều cách tự nhiên hơn nữa, như "Vậy là em thấy...", "Chắc em đang...", "Em lo là...". Ông cũng nói ta không bao giờ chắc hoàn toàn mình đã hiểu đúng người khác, nên câu phản hồi nên mang giọng đoán để người ta chỉnh, chứ không mang giọng kết luận.

Và nếu hành vi của người kia đang ở phía trên đường chấp nhận, Bạn thật lòng muốn hiểu, thì người ta thường bỏ qua chuyện Bạn nghe hơi máy móc. Chính Gordon cũng thừa nhận lúc mới học, các câu nói kiểu mới nghe gượng và máy móc. Cứ nói thẳng với nhân viên rằng Bạn đang tập nghe cho tốt hơn, có khi cái đảo mắt sẽ thành một nụ cười.

Góc nhìn · 06

Câu hỏi suy ngẫm

  1. Lần gần nhất Bạn dùng lắng nghe chủ động, vấn đề lúc đó là của nhân viên hay của Bạn?
  2. Bạn có đang dùng một cụm mở đầu cho mọi câu phản hồi không?
  3. Có điều gì Bạn đang bực mà chưa nói ra bằng một thông điệp "Tôi" rõ ràng?

Phân biệt lúc nghe và lúc nói, rồi chuyển qua lại cho mượt, là phần cần tập có người quan sát. Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam có những buổi thực hành đúng việc này.

Kỹ năng này tập được

Lớp L.E.T.® thuộc chương trình do Gordon Training International phát triển, VIA Edu đại diện tại Việt Nam: 2 hoặc 3 ngày học trực tiếp, luyện kỹ năng qua tình huống công việc thật.

Đọc tiếp

Tất cả bài viết